Geneza 74 pp

W ostatnich dniach września 1944r. dowódca 7 Dywizji Piechoty zaplanował koncentrację samodzielnie działających dotąd batalionów 74 pp. 

Świderski Hipolit "Jur", po lewej, podczas Burzy.

     Bataliony zakwaterowały w wiosce Pękowiec na terenie Placówki Kurzelów w Obwodzie Włoszczowa. I batalion 74 pp dotarł tam w ostatnich dniach września z terenu Obwodu Radomsko gdzie walczył praktycznie od zakończenia akcji Zemsta. II batalion, który przez cały czas przebywał na terenie Obwodu Włoszczowa, dotarł tam 28 września wieczorem. Prawdopodobnie razem z nim dotarł tam dowódca 7 Dywizji Piechoty płk Karol Gwido Kawiński „Czesław”.
     Już następnego dnia, 29 września 1944r. bataliony zostały połączone w całość i dowódca 7 dywizji powołał dowódcę 74 pułku piechoty. Został nim mjr Hipolit Świderski „Jur”, „Szary” dotychczasowy dowódca I batalionu. Prawdopodobnie jeszcze tego samego dnia powołał on sztab pułku opierając się na oficerach ze sztabów batalionów.

Zmiana dowódcy

30 września 1944r., prawdopodobnie decyzją Komendanta Okręgu Kielce, doszło do zmiany na stanowisku dowódcy pułku.

     Nowym dowódcą pułku został mjr Adam Szajna „Kruk”, „Roztoka” dotychczasowy Szef Oddziału I Organizacyjnego Komendy Okręgu Kielce. Od lipca 1944r. w związku z podziałem Komendy Okręgu na cztery rzuty staje na czele Rzutu IV i kwateruje w Martyniku koło Włoszczowy.

Szajna Adam "Roztoka"

     Część materiałów podaje, że powodem zmiany na stanowisku dowódcy były odnowione rany jakich doznał Świderski podczas śledztwa w Gestapo. Zapewne miało to wpływ na decyzję, choć trudno podejrzewać, że o odnawiających się ranach nie wiedział dowódca 7 dywizji powołując go na stanowisko. Dodatkowo niemożliwe jest aby w ciągu jednego dnia wiadomość o tym dotarła do Komendanta Okręgu, a ten podjął decyzję i przekazał ją do realizacji. Być może wpływ na decyzję o zmianie na stanowisku dowódcy pułku miał także fakt, że Obwód Włoszczowa od połowy sierpnia nie miał Komendanta. Żołnierze obu batalionów w dużej części rekrutowali się właśnie z terenu obwodu i naturalnym było, że dowódcą jednostki miejscowy komendant struktur terenowych. Potwierdza to, fakt, że w listopadzie 1944r., po demobilizacji oddziałów pułku, mjr Szajna objął funkcję Komendanta Obwodu Włoszczowa.
     Niezależnie od powodów decyzji zmiana na stanowisku dowódcy pułku nie była dla Świderskiego karą. Został on przeniesiony na stanowisko zastępcy Inspektora Częstochowskiego.

Normalna służba

Zgodnie z rozkazem dowódcy 7 Dywizji Piechoty w batalionach 74 pp prowadzono intensywne szkolenie.

     Prowadzono także drobne akcje bojowe. Najwyżej siłami kompanii, stąd opisane są w części dotyczącej batalionów. Podczas pierwszej części października dokonano wielu przesunięć żołnierzy, aby wyrównać poziom wyszkolenia bojowego poszczególnych jednostek.
     Praktycznie od dnia powstania pułku pod jego opieką znajdował się płk Przemysław Nakoniecznikoff – Klukowski „Kruk II” (cichociemny zrzucony z 21/22 wrzesień 1944r. na placówce zrzutowej pod Czaryżem). Przez pierwsze tygodnie przebywał pod opieką operującej w tej części Obwodu Włoszczowa 2 Dywizji Piechoty Leg. „Kruk II” pozostawał przy pułku bez określonego przydziału funkcji (czekał na decyzję Komendy Głównej AK o przydziale). Pomagał przy szkoleniu oficerów i podoficerów oraz wygłaszał pogadanki na temat walk Korpusu Polskiego w Afryce i we Włoszech. 28 października 1944r. odszedł z pułku do Krakowa gdzie objął funkcję Komendanta Okręgu.
5 października płk Karol Gwido Kawiński „Czesław” zarządził zmianę dotychczasowych kryptonimów. Nie dotyczyło to pułku bowiem nie posiadał on wcześniej własnego kryptonimu. Od tego dnia występował jako „Chrobry”, I batalion – „Las”, a II – „Wojna”.
     Jednocześnie wykonywano rozkaz szczegółowy dowódcy 7 DP z dnia 8 października 1944r. nakazujący przygotowania do demobilizacji jednostek. Zapewne chcąc po raz ostatni przed demobilizacją dokonać przeglądu jednostek dowódca pułku, w porozumieniu z dowódcą dywizji zarządził na dzień 24 października 1944r. koncentrację jednostek.

Koncentracja

Materiał w przygotowaniu

Bitwa pod Krzepinem

Materiał w przygotowaniu

Kossów

Materiałw przygotowaniu

Lipno-Wymysłów

Materiał w przygotowaniu

Demobilizacja

Około północy z 29 na 30 października 1944r. pułk dotarł w rejon Zabrodzie, Zmarłe, gajówka Jamskie. W samej gajówce dowódca pułku natychmiast zwołał odprawę oficerów.

     Podsumowano prowadzone przez ostatnie trzy dni walki, ale jednocześnie uznano, że w obliczu wprowadzania przez wroga nowych oddziałów pułkowi grozi zagłada. Ostatecznie dowódca pułku zarządził natychmiastowe rozczłonkowanie pułku i rozejście się kompanii do wyznaczonych wcześniej rejonów. Tam kompanie mają się rozmundurować i zamelinować broń, sprzęt i ludzi. Jako miejsce postoju dowództwa 74 pp mjr „Roztoka” wyznaczył Kuczków. Ustalono także gdzie będą znajdować się skrzynki pocztowe batalionów i kompanii. Około godziny 1 w nocy pododdziały wyruszyły w drogę, a pułk przestał istnieć jako zwarta jednostka.

     W gajówce Jamskie pozostał jedynie dowódca pułku w towarzystwie swojego adiutanta por. Bronisława Pietruszki „Jednoróg” oraz szefa pułku st. sierż. Stanisława Borowika „Wojewódzki”. Przenocowali na sianie w stodole gajówki. Wczesnym rankiem obudził ich warkot motoru niemieckiego czołgu lub wozu pancernego, który zatrzymał się przy gajówce, ale po chwili odjechał.
     Dzięki pomocy gajowego przebrali się w cywilne ubrania i dostarczoną przez niego furmanką, jadąc bocznymi drogami, bez przeszkód dojechali do Kuczkowa.

Obsada personalna

Na przestrzeni miesiąca działalności pułku udało się ustalić jego następującą obsadę personalną:

Dowódca:

-mjr. Hipolit Świderski „Jur”, „Szary” –od 29 wrzesień 1944r. do 30 wrzesień 1944r.
-mjr. Adam Szajna „Roztoka” – od 30 wrzesień 1944r.

Adiutant dowódcy pułku:

Kugler Tadeusz „Marian”, „Andrzej”

por. Bronisław Pietruszka „Jednoróg” – od 29 wrzesień 1944r.

Oficer Informacyjny:

- por. Antoni Jacuński „Rak” - od 29 wrzesień 1944r.

Kwatermistrz:

- ppor. Tadeusz Kugler „Marian”, „Andrzej” –od 29 wrzesień 1944r.

Szef pułku:

- st. sierż. Stanisław Borowik „Wojewódzki” – od 29 wrzesień 1944r.,

Lekarz pułku:

- dr por. Jerzy Kasperski „Tulipan” – od 29 wrzesień 1944r.

Kapelan pułku:

- ks. kapelan Stanisław Czernik „Burza” – od 29 czerwiec 1944r.

Służby

     Na potrzeby obsługi sztabu pułku pracowała także jedna łączniczka, dwóch gońców i koniowodny. Niektóre źródła podają, że podlegał mu także pluton zwiadu konnego liczący ok. 20 żołnierzy, ale być może chodzi o zwiad konny I batalionu 74 pp pod dowództwem ppor. Tadeusza Sikorskiego „Rogacz”. Niestety nie jesteśmy w stanie ustalić, czy w okresie od 29 wrzesień do koniec października pozostał on w strukturze batalionu czy faktycznie podlegał dowódcy pułku.